Έρπης Ζωστήρας: Συμπτώματα, Μετάδοση, Θεραπεία και Πρόληψη

Τι είναι ο έρπης ζωστήρας;

Ο έρπης ζωστήρας είναι η επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς-ζωστήρα. Αν κάποιος έχει περάσει ανεμευλογιά στο παρελθόν, ο ιός μπορεί να παραμείνει “κρυμμένος” στα νευρικά γάγγλια και να εμφανιστεί ξανά αργότερα ως έρπης ζωστήρας.

Συνήθως εκδηλώνεται με πόνο, κάψιμο ή μυρμήγκιασμα σε μία περιοχή του σώματος και στη συνέχεια με εξάνθημα με φυσαλίδες. Το εξάνθημα εμφανίζεται συχνά σαν “λωρίδα” στη μία πλευρά του κορμού, αλλά μπορεί να παρουσιαστεί και στο πρόσωπο, στον λαιμό, στο κεφάλι ή σε άλλα σημεία.

Η Mayo Clinic αναφέρει ότι ο πόνος είναι συχνά το πρώτο σύμπτωμα του έρπητα ζωστήρα και ότι το εξάνθημα εμφανίζεται συνήθως ως λωρίδα φυσαλίδων στη μία πλευρά του σώματος.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Ο έρπης ζωστήρας μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε έχει περάσει ανεμευλογιά. Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία και όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι πιο αδύναμο.

Μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν:

• άτομα άνω των 50 ετών
• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό
• άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία
• ασθενείς με καρκίνο ή άλλες σοβαρές παθήσεις
• άτομα με ορισμένα χρόνια νοσήματα
• άτομα με έντονο στρες ή καταπόνηση, όπου αυτό επηρεάζει τη γενικότερη άμυνα του οργανισμού

Το CDC αναφέρει ότι ο κίνδυνος για έρπητα ζωστήρα αυξάνεται όσο μεγαλώνουμε και ότι η νόσος είναι πιο συχνή σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;

Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πριν φανεί το εξάνθημα. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί ο έρπης ζωστήρας μπορεί στην αρχή να μοιάζει με μυϊκό πόνο, νευραλγία ή άλλη ενόχληση.

Συχνά πρώτα συμπτώματα είναι:

• πόνος στη μία πλευρά του σώματος
• κάψιμο
• μυρμήγκιασμα
• έντονη ευαισθησία στην αφή
• φαγούρα
• αίσθημα “τσιμπήματος” ή νευρικού πόνου

Στη συνέχεια, μπορεί να εμφανιστούν:

• ερυθρότητα
• φυσαλίδες με υγρό
• κνησμός
• ευαισθησία στο δέρμα
• πονοκέφαλος
• κόπωση
• πυρετός σε ορισμένες περιπτώσεις

Οι φυσαλίδες συνήθως ξηραίνονται και σχηματίζουν κρούστες μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η επούλωση μπορεί να χρειαστεί 2 έως 4 εβδομάδες.

Πώς μεταδίδεται ο έρπης ζωστήρας;

Ο έρπης ζωστήρας δεν μεταδίδεται με την έννοια ότι κάποιος “κολλάει” απευθείας έρπητα ζωστήρα από άλλο άτομο. Ωστόσο, ένα άτομο με ενεργές φυσαλίδες μπορεί να μεταδώσει τον ιό της ανεμευλογιάς-ζωστήρα σε κάποιον που δεν έχει ανοσία. Σε αυτή την περίπτωση, το άτομο μπορεί να εμφανίσει ανεμευλογιά και όχι έρπητα ζωστήρα.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω άμεσης επαφής με το υγρό των φυσαλίδων. Ο κίνδυνος μετάδοσης υπάρχει μέχρι οι φυσαλίδες να ξεραθούν και να σχηματίσουν κρούστες. Ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει τον έρπητα ζωστήρα ως νόσο μειωμένης μεταδοτικότητας, σε σχέση με την ανεμευλογιά.

Για να μειωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης:

• καλύψτε το εξάνθημα
• πλένετε συχνά τα χέρια σας
• μην ξύνετε τις φυσαλίδες
• αποφύγετε επαφή με εγκύους που δεν έχουν ανοσία
• αποφύγετε επαφή με νεογνά
• αποφύγετε επαφή με ανοσοκατεσταλμένα άτομα
• μην μοιράζεστε πετσέτες ή προσωπικά αντικείμενα

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει;

Η πιο γνωστή επιπλοκή είναι η μεθερπητική νευραλγία, δηλαδή πόνος που παραμένει στην περιοχή ακόμη και μετά την υποχώρηση του εξανθήματος. Ο πόνος μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες, μήνες ή και περισσότερο, επηρεάζοντας την καθημερινότητα και τον ύπνο.

Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι η μεθερπητική νευραλγία είναι επίμονος πόνος στο σημείο της προσβολής, ακόμη και μετά την υποχώρηση των βλαβών.

Πιθανές επιπλοκές είναι:

Αν το εξάνθημα εμφανιστεί κοντά στο μάτι ή στο πρόσωπο, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία του έρπητα ζωστήρα καθορίζεται από γιατρό. Συνήθως περιλαμβάνει αντιιική αγωγή, η οποία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινήσει έγκαιρα.

Το CDC αναφέρει ότι η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά μέσα στις πρώτες 72 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η Mayo Clinic αναφέρει επίσης ότι η έγκαιρη θεραπεία με αντιιικά φάρμακα μπορεί να επιταχύνει την επούλωση και να μειώσει τον κίνδυνο επιπλοκών.

Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• αντιιικά φάρμακα
• φάρμακα για τον πόνο
• τοπική φροντίδα του εξανθήματος
• οδηγίες για αποφυγή μετάδοσης
• παρακολούθηση αν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος επιπλοκών

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντιβιοτικές, κορτιζονούχες ή άλλες τοπικές θεραπείες χωρίς οδηγία γιατρού. Επίσης, δεν πρέπει να σπάτε τις φυσαλίδες.

Τι μπορείτε να κάνετε για ανακούφιση στο σπίτι;

Η ιατρική αξιολόγηση είναι σημαντική, αλλά υπάρχουν και απλά μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν στην άνεση όσο διαρκούν τα συμπτώματα.

Μπορεί να βοηθήσει:

• να κρατάτε την περιοχή καθαρή και στεγνή
• να φοράτε άνετα, βαμβακερά ρούχα
• να καλύπτετε το εξάνθημα με καθαρή γάζα αν χρειάζεται
• να αποφεύγετε το ξύσιμο
• να χρησιμοποιείτε δροσερές κομπρέσες
• να ξεκουράζεστε
• να ακολουθείτε πιστά την αγωγή που έδωσε ο γιατρός

Στο Central Pharmacy μπορείτε να βρείτε προϊόντα που υποστηρίζουν τη φροντίδα του δέρματος και την καθημερινή ανακούφιση, όπως γάζες, ήπια καθαριστικά, προϊόντα για ευαίσθητο δέρμα και αναλγητικά όπου ενδείκνυται, πάντα με τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού.

Πρόληψη και εμβολιασμός

Ο εμβολιασμός είναι σημαντικό μέτρο πρόληψης του έρπητα ζωστήρα και των επιπλοκών του. Το CDC αναφέρει ότι το ανασυνδυασμένο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα μπορεί να προλάβει τη νόσο και σχετικές επιπλοκές, ενώ συστήνει 2 δόσεις σε ενήλικες 50 ετών και άνω.

Στην Ελλάδα, ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι ο εμβολιασμός έναντι του έρπητα ζωστήρα είναι τρόπος προστασίας από τον έρπητα ζωστήρα και επιπλοκές όπως η μεθερπητική νευραλγία, ενώ στην Ελλάδα κυκλοφορεί το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο RZV.

Οι ενδείξεις, η ηλικία, οι ομάδες υψηλού κινδύνου και οι προϋποθέσεις κάλυψης μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με το ισχύον Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Γι’ αυτό, για το αν πρέπει να εμβολιαστείτε και πότε, είναι καλύτερο να συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό.

Πότε χρειάζεται άμεσα γιατρός;

Ο έρπης ζωστήρας χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση, ειδικά επειδή η αντιιική θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινήσει νωρίς.

Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό αν:

• εμφανίσετε πόνο, κάψιμο ή μυρμήγκιασμα στη μία πλευρά του σώματος και μετά εξάνθημα
• το εξάνθημα βρίσκεται κοντά στο μάτι
• το εξάνθημα είναι στο πρόσωπο ή στο αυτί
• έχετε έντονο πόνο
• έχετε πυρετό ή γενική κακουχία
• είστε άνω των 50 ετών
• έχετε εξασθενημένο ανοσοποιητικό
• λαμβάνετε ανοσοκατασταλτική αγωγή
• είστε έγκυος ή υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης
• το εξάνθημα εξαπλώνεται ή επιδεινώνεται
• υπάρχει πύον, έντονη ερυθρότητα ή σημάδια επιμόλυνσης

Η Mayo Clinic συνιστά επικοινωνία με επαγγελματία υγείας όσο πιο σύντομα γίνεται αν υπάρχει υποψία έρπητα ζωστήρα, ειδικά όταν το εξάνθημα βρίσκεται κοντά στο μάτι, όταν υπάρχει έντονος πόνος, ηλικία άνω των 50 ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Συμπεράσματα

Ο έρπης ζωστήρας είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς. Εκδηλώνεται συχνά με πόνο, κάψιμο, μυρμήγκιασμα και στη συνέχεια με επώδυνο εξάνθημα με φυσαλίδες, συνήθως στη μία πλευρά του σώματος.

Η έγκαιρη αναγνώριση είναι σημαντική, γιατί η αντιιική θεραπεία έχει μεγαλύτερο όφελος όταν ξεκινήσει νωρίς. Παράλληλα, ο εμβολιασμός μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νόσησης και επιπλοκών, ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες και ομάδες αυξημένου κινδύνου.

Αν υποψιάζεστε έρπητα ζωστήρα, μην περιμένετε να “περάσει μόνο του”. Επικοινωνήστε με γιατρό, ειδικά αν το εξάνθημα είναι κοντά στο μάτι, υπάρχει έντονος πόνος ή αν ανήκετε σε ομάδα υψηλού κινδύνου.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. ΕΟΔΥ – Έρπης Ζωστήρας
2. CDC – About Shingles
3. CDC – Clinical Overview of Shingles
4. CDC – Shingles Vaccination
5. Mayo Clinic – Shingles: Symptoms and causes
6. Mayo Clinic – Shingles: Diagnosis and treatment
7. NHS – Shingles vaccine